شبکه علمی و آموزشی پرستاران

متواضعانه یاد بگیریم سخاوتمندانه یاد بدهیم

روش تحقیق 1

با تشکر از آقای دکتر کمالی

مقدمه

دنیای امروز، جهان پیشرفت دانش و اطلاعات است و تحقیق منبع اصلی دانش هر رشته ای را تشکیل می دهد. رشته شما نیز برای پیشرفت به تحقیق نیاز دارد، زیرا افراد این حرفه جهت پاسخگویی به مددجویان، مدیران، سازمان ها و جامعه نیازمند ارائه  مستندات کافی برای اعمال و کارهای خود هستند و این امر از طریق تحقیق که مهم ترین منبع دانش است تسهیل می گردد.

آغاز یک تحقیق با احساس وجود یک مشکل همراه است.


 در این مرحله آن احساس باید به صورت یک " پرسش " در آید و بیان شود. بدیهی است این پرسش مسائل روزمره تا مباحث و فرضیات پیچیده علمی را دربرگیرد. مهم آن است که به شیوه ای علمی و صحیح بیان شود. برای افراد متخصص معمولا کار انتخاب موضوع برای تحقیق با مشکل کمتری نسبت به سایرین انجام می گیرد به ویژه دانشجویان که اغلب با وسواس وکل نگری بیشتری به انتخاب موضوع می پردازند.

به نظر می رسد در طول سالیان و از ابتدای حیات بشر ،  انسان همیشه با تحقیق سروکار داشته است . آنچه در اینجا اهمیت دارد آنکه تحقیقی می تواند راهگشا باشد که بر اساس اصول و موازین علمی صورت پذیرد.

تحقیق در لغت به معنای پیدا کردن ، یافتن یاجستجوی حقیقت آورده شده است. تحقیق به روش علمی را مجموعه مقررات و قواعدی دانسته اند که چگونگی جستجو برای یافتن حقایق مربوط به یک موضوع را نشان می دهد.در جای دیگر آنراحقیقت پژوهی نامیده اند وگروهی از دانشمندان اینگونه تحقیق راعملی منظم که در نتیجه آن پاسخ هائی برای سوالات مندرج در موضوع تحقیق بدست خواهد آمد تعریف کرده اند.

جان دیوئی معتقد است:" اولین مرحله تحقیق احساس وجود یک مشکل  است؛ به این معنی که پژوهشگر در کار خویش با مانع یا مشکلی روبرو گردیده است که در حل آن ابهام یا تردید دارد و نمی تواند در مقابل آن ساکت بماند." بنابراین این نقطه آغازین در انجام هرگونه پژوهش یا تحقیقی بسیار مهم است و نقش آموزش افراد برای مسئله یابی که در برخی نظام های آموزشی بر آن بسیار تاکید می شود نیز از همین امر نشات می گیرد. هرچه ضرورت پرسش در هنگام تدریس برای فراگیر بیشتر مطرح شود و از او خواسته شود تا ذهن خود را برای طرح سوالات بیشتر فعال سازد می توان انتظار داشت که در آینده نیاز به تحقیق و پیشرفت در او ارتقا یابد.

انتخاب موضوع

موضوع پژوهش ابهامی در باره چیزی در جمعیت است که پژوهشگر می خواهد در مطالعه اش  با سنجش هایی که روی شرکت کنندگان انجام می دهد آن را روشن کند. برای یافتن مساله تحقیق باید از قوه تخیل، بصیرت، کنجکاوی و خلاقیت کمک گرفت.  با مطرح شدن یک سوال در باره یک موضوع خاص بذر تحقیق در ذهن انسان کاشته می شود ولی معمولاٌ اولین سوال که به ذهن انسان می رسد کلی است و لازم است پرورانده شود تا به یک مساله قابل تحقیق تبدیل شود.

مهمترین منابع برای انتخاب موضوع تحقیق به شرح زیر می تواند باشد:  

استفاده از تجارب : شما به عنوان دانشجو در طول دوران تحصیل با مسائل و مشکلات مختلفی برخورد داشته اید که هرکدام آنها می تواند موضوعی مناسب برای تحقیق باشد. به ویژه افرادی که در حیطه بهداشت و درمان به تحصیل یاکار مشغول هستند از تجربیات و مسائل یش آمده درهنگام کار با مددجویان موضوعات بدیع و تازه ای برای تحقیق سراغ دارند که می تواند برای انجام مطالعه و تحقیق در نظر گرفته شود.

نگرش بدبینانه     //    مشاهده دقیق بیماران و مددجویان //  مشورت با افراد صاحب نظر و آگاهی از اندیشه های نو

آثار علمی و تحقیقات قبلی

استنتاج از نظریه ها و فرضیه ها: در زمینه کار تخصصی شما نظریات و فرضیه های گوناگونی وجود دارد. محقق می تواند با مطالعه دقیق آنها و با ابداع فرضیه جدید به یک مطالعه تازه اقدام نماید.

استفاده از متون درسی و مجلات تخصصی: سراسر کتب درسی آکنده از مطالب ارزنده ای در مورد موضوعات خاص علمی است. بیان تئوری ها و نظریات علمی درکتب درسی و مرجع نیز می تواند زمینه مناسبی برای یافتن موضوع تحقیق باشد. همین طور مجلات علمی و تخصصی در رشته های مختلف علمی تماما" به ارائه گزارش تحقیقات انجام شده می پردازند که خصلت تکرار پذیری تحقیق خود زمینه را برای انتخاب موضوعاتی برای انجام تحقیق فراهم خواهد نمود.

دولت ها ، دانشگاه ها: در بسیاری از موارد وزارتخانه ها ، سازمانها و نهادهای مختلف دولتی اقدام به ارائه فهرستی از عناوین پژوهشی مورد نیاز خود می کنند که با توجه به تخصص خود می توانید به انتخاب موضوع بپردازید. در دانشگاه ها نیز اغلب گروه های آموزشی فهرست عناوین مناسب برای تحقیق در آن گروه را تهیه و در اختیار دانشجویان قرار می دهند .

مهمترین شرایط برای انتخاب موضوع به شرح زیر مورد ملاحظه قرارمی گیرد:

قابلیت اجرا:   نیروی انسانی ماهر، دانش و تخصص لازم،  زمان کافی، تجهیزات و منابع مالی مناسب برای انجام هر تحقیقی ضروری است.

تناسب با زمان : تحقیق از نظر زمانی باید در محدوده ای مناسب صورت پذیرد تا در زمان تعیین شده دستیابی به داده ها و کسب نتایج با مشکلی مواجه نشود. ( نوش دارو پس از مرگ سهراب نباشد)

اهمیت و اولویت  : وسعت مسئله مورد نظر ؟ شدت مسئله ؟ چه کسانی درگیر هستند؟ چه نتایجی خواهد داشت؟

باصرفه بودن : آیا به لحاظ مفهوم هزینه - اثربخشی تحقیق قابل دفاع است؟

ملاحظات اخلاقی : از جمله مهمترین شرایط برای انتخاب موضوع عدم تضاد و مواجهه آن با ملاحظات اخلاقی است.

علاقمندی و دانش محقق - اطلاع از پیشینه  تحقیق

کاربرد داشتن: احتمال استفاده از نتایج از نظر زمینه و دیدگاه ها وجود داشته باشد.

تناسب با سیاست ها: جلب حمایت مسئولین برای انجام تحقیق و کاربرد نتایج آن ضروری است.

تازگی و عدم دوباره کاری:  در وضعیت های زیر می توان  به انجام تحقیق روی موضوعی که قبلا روی آن کار شده است اقدام کرد.

در شرایط زمانی و   جغرافیایی مختلف

تایید یا رد یافته های قبلی

گسترش یافته های قبلی

یافته های جدید

یک موضوع پژوهشی خوب باید آزمون « که چی ؟ » را به سلامت بگذراند. پاسخ به موضوع پژوهش باید به طور مفید به دانش ما بیفزاید.

محدوده موضوع

در طرح موضوع مورد مطالعه محدوده موضوع نیز به طور روشن و بوضوع مشخص می‌شود و این یکی از مسائلی است که بسیار حائز اهمیت است زیرا انجام تحقیقی که محدوده و چهارچوب مشخصی نداشته باشد عملاً امکان پذیر نیست و چنانچه موضوع را بدون در نظر گرفتن جامعه آماری و حد و مرز معینی مورد مطالعه قرار دهیم نتایج بدست آمده اعتبار علمی نخواهد داشت . مثلاً چنانچه ما عنوان کنیم که قصد مطالعه دانشجویان دانشگاه تهران را داریم موضوع مورد مطالعه ماگسترده و در حال بسیار مبهم است زیرا معیین نشده است که مطالعه ما در ارتباط با چه ویژگی از جامعه دانشجویان است و کدامیک از دانشکده‌ها یا رشته ‌ها یا کلاسها یا گروه های سنی را در بر می‌گیرد و آیا مطالعه ما تنها مربوط به جامعه دانشجویان مرد می‌شود و یا زنان و یا هر دو را در بر می‌گیرد؟ و ابهامات یکدیگر از این قبیل...بنابراین مشاهده می‌شود که ابهامات و سئوالات بیشماری در مورد چنین موضوع مطرح می‌شود که جواب به تمام آنها از جانب محقق قبل از شروع تحقیق ضرورت کامل دارد .مشخص و محدود کردن دقیق جامعه مورد مطالعه و تعیین چارچوب موضوع, گذشته از آنکه نتایج بدست آمده از تحقیق را قابل قبول و معتبر می‌سازد , محقق و پرسشگران و سایر افرادی را که در پژوهش شرکت دارند , از سردرگمی و ابهام و تردید رهایی می‌دهد.

انتخاب موضوع هر چه با دقت بیش تری انجام شود بقیه مراحل تحقیق آسان تر و بهتر پیش می رود.

نوشتن عنوان

عنوان پژوهش معرف کل کاری است که در قالب طرح تحقیقاتی باید انجام شود و در واقع بیانگر  هویت و محتوای آن است و روی قضاوت خواننده تاثیر می گذارد.

(باید از عنوان تحقیق همان چیزی درک شود که مد نظر شماست)

نوشتن عنوان بر مبنای هدف تحقیق صورت می گیرد:

نوع اول  I:  با هدف تعیین وضعیت موجود انجام می شوند. ( توصیف آن چه هست)

بررسی  ............. ( موضوع تحقیق ) در ..... ( مکان) .....   (زمان )

بررسی شیوع انواع تالاسمی در استان مازندران در سال 1386

بررسی میزان آگاهی زنان خانه دار در مورد ...........

نوع دوم  II: با هدف تعیین عوامل موثر ( عوامل مرتبط) انجام می شوند.  ( رابطه ها)

بررسی رابطه ......... ( عامل خطر)  با .......  ( عواقب آن)

بررسی رابطه  سیگار با سرطان ریه

بررسی رابطه X   با  y

نوع سوم III: با هدف بررسی تاثیر یک عامل بر یک پدیده انجام می گیرد.

بررسی اثر  ...... ( مداخله) بر ......  (اثرات آن)

بررسی اثر تشویق بر پیشرفت تحصیلی

بررسی اثر  مصرف روزانه ویتامینB بر ..........

نوع چهارمIV : با هدف ارزیابی قدرت یک روش تشخیصی، دارو و .....  انجام می شود.

بررسی ارزش تشخیصی الکتروانسفالوگرافی در تومور های مغزی

در هنگام نوشتن عنوان بایدخصوصیاتی که برای یک عنوان خوب برشمرده می شونددر نظر گرفت . این موارد عبارتند از:

جامع و مختصر باشد. از کلمات کوتاه ، رسا ودر حد امکان از یک زبان استفاده شود

عبارت گویا باشد و گیج کننده نباشد.ازاختصارات که ممکن است مخفف عبارات مختلفی باشند پرهیز شود.

در تحقیقات توصیفی بیان مکان و زمان تحقیق در عنوان ضرورت دارد.

در عنوان دقیقا" آنچه محقق بدنبال تعیین آن است بیان شود. سعی شود دامنه تحقیق محدود در نظر گرفته شود.

عنوان را غیر سوالی مطرح نمائید. از کلمات مناسب ومطلوب استفاده شود.

پیش داوری و القای مفاهیم انجام نشود.( بررسی دلایل گرایش کارکنان به کم کاری در ......  )

متغیرهای مطالعه و رابطه آن ها را  بیان کند. جمعیت مورد مطالعه را مشخص کند.

بیان مساله تحقیق

دراین بحث شما با نحوه بیان و یا تدوین مسئله تحقیق آشنا می شوید. وظیفه محقق در این قسمت ارائه مطالبی است تا بدان وسیله گروه آموزشی ویا پژوهشی تصمیم گیرنده جهت پذیرش موضوع تحقیق را متقاعد سازد که موضوع انتخاب شده از اهمیت و کفایت لازم برای انجام تحقیق برخورداراست.

بدنبال پیدا کردن مساله و تدوین عنوان تحقیق لازم است تا به شکلی جزیی تر در مورد مساله وخصوصیات آن و مشکلات ناشی از وجود آن در جامعه اظهار نظر کرد. این بیانات باید براساس دانستنی های موجود در منابع علمی نسبت به مساله شکل داده شود.هرچه استناد ها به منابع در این قسمت بیشتر صورت پذیرد ، پذیرش سهل تر برای تحقیق را نزد تصمیم گیرندگان به دنبال خواهد داشت.

بیان مساله چرا مهم است؟..............

بیان مساله باید چنان گویا، جامع و در عین حال مختصر باشد که بتواند دیگران را نسبت به ضرورت انجام تحقیق در باره موضوع پیشنهادی متقاعد کند.

توصیه می شود تا قبل از نوشتن این قسمت ، اقدام به تجزیه و تحلیل مساله کرد. با این کار نسبت به متغیرهای تاثیر گذار بر آن به خوبی آشنا شده و از آنها به هنگام نوشتن می توان استفاده نمود.

برای بیان مساله تحقیق باید به نکات زیر توجه نمود و سعی کرد تا به شیوه ای مناسب  موارد زیر در متن آورده شود:

تعریف مشکل  (سابقه و اطلاعات زمینه ای در مورد موضوع مورد مطالعه تفاوت بین آنچه هست و آن چه باید باشد)

اهمیت و گستردگی مشکل(وسعت و شدت مساله و عوارض ناشی از آن در جامعه ( آمار چه می گوید)

نحوه برخورد فعلی با مشکل

عوارض ناشی از تداوم این مشکل

معرفی راه حل های مشکل و یا عوامل موثر بر موضوع

تناقضات موجود، خلاء اطلاعاتی و کاستی های تحقیقات قبلی

چکار می خواهید بکنید؟

فوائد ناشی از طرح(فواید پژوهش و نتایجی که از حل مشکل انتظار می رود)

اهداف تحقیق (Objective)

در طرح موضوع مورد مطالعه , محقق باید بوضوح دقیقاً هدف یا اهداف خود از انتخاب موضوع و انجام تحقیق در مورد آن را روشن نماید و نتایجی را که در ارتباط با فرضیه یا فرضیات تحقیقات در پی آن است بطور کامل بیان کند, بدین ترتیب وی و همکارانش از ابتدا می‌دانند که بدنبال چه میگردند و چرا .

ابتدا باید به این سوال پاسخ دهیم که هدف چیست؟ به تعبیر دیگر باید مشخص نمائیم که انتظار داریم از این مطالعه به چه نتایجی دست پیدا کنیم. درتعریف هدف گفته اند: " هدف نقطه ای است که محقق قصد رسیدن بدان را دارد تا در آنجا به داوری بپردازد". از سوی دیگر " مقصود و منظور نهایی از تحقیق را نیز هدف دانسته اند."چنانچه اهداف یک تحقیق  بخوبی نوشته شود محقق در می یابد که نیاز به چه نوع اطلاعاتی دارد و از چه راههایی باید به جستجوی آنها بپردازد و این خود راه گشای نحوه انجام تحقیق نیز خواهد بود.

چرا نوشتن هدف مهم است؟  ........

در تقسیم بندی  اهداف تحقیق معمولا" بدینگونه عمل می شود:

اول" هدف کلی" که منظور همان موضوع تحقیق است که قصد مشخص نمودن آنرا داریم و به عبارتی آنچه در پایان مطالعه قصد رسیدن بدان را داریم  " هدف کلی" معمولا در یک جمله قابل فهم صریح و رسا و مختصر بیان می شود که برای خواننده گویا و قابل فهم است.

دوم" اهداف جزئی یا اختصاصی" تحقیق بیان می شود. این اهداف از تفسیم یا شکستن " هدف کلی" به اجزای کوچکتر بدست می آیند. اهداف جزئی راه رسیدن به  " هدف کلی" را قدم به قدم مشخص  می نماید.

تنظیم اهداف چنانچه به خوبی صورت بپذیرد بر متمرکز ساختن مطالعه به جنبه های اساسی آن وجلوگیری کردن از جمع آوری اطلاعاتی که به آنها نیاز وجود ندارد، تاکید می کند.

نوشتن اهداف چه خصوصیاتی باید داشته باشند:

اهداف قابل حصول باشند. بدین شکل که مقصود و منظور محقق را بطور کامل برساند و توانایی سنجش موضوع را داشته باشد.

اهداف صریح و روشن بیان شوند. هیچگونه ابهامی در هدف قابل قبول نیست باید مشخص شود که دقیقا چه چیزی باید اندازه گیری شود.

اهداف باید قابل اندازه گیری باشند. تحقیق به روش علمی بر پایه اندازه گیری استوار است و بیان اهداف درقالب های قابل اندازه گیری کار مطالعه را ساده تر می سازد.

نحوه بیان اهداف موضوعی مهم در نوشتن طرح تحقیق است.اصول زیر می تواند به عنوان راهنما مورد استفاده قرار گیرند:

اهداف رابا استفاده از افعال عملی که برای اندازه گیری و سنجش مناسب هستند بیان نمائید. (افعال مناسب مانند: تعیین کردن،مشخص نمودن ، مقایسه کردن و افعال نامناسب مانند: درک کردن ، فهمیدن ، اعتقاد داشتن و... )

اهداف واقع بینانه بیان شوند که تحت شرایط کاری بتوان به آنها دست یافت.

اهداف دقیقا از آنچه مطالعه برای آن انجام می شود به صورت منطقی پیروی می کند.

اهداف به زبانی علمی، روشن ، صریح ودقیقا آنچه تصمیم به انجام آن داریم مشخص شود.

کلمات جدید در هدف باید تعریف شود.

( نوشتن هدف های کاربردی  برای محقق چندان اهمیت ندارد بلکه ممکن ایت برای سازمان های تصویب کننده طرح حائز اهمیت باشد)

سوالات تحقیق

اگر هدف کلی مطالعه ای توصیف یک وضعیت باشد، ابعاد مختلفی که باید توصیف شوند در قالب سوالات اختصاصی مطرح می شوند. به طوری که پاسخ هر سوال قدری به توصیف وضعیت مورد نظر کمک می کند.

منشاء سوالات تحقیق همان اهداف اختصاصی می باشند، بدین معنا که اهداف اختصاصی را به شکل سوالی در می آوریم.

مثال:   هدف اختصاصی : .............................................................................. .

سوال تحقیق:     ............................................................................................. .

فرضیه و سوالات مهم عمدتا از اهداف تحقیق حاصل می شود بویژه در مورد سوالات مهم باید دقت نمود که با دقت در هدف نوشته شده باید سوالاتی را تهیه نمود که با پاسخ بدان ها بتوانیم به هدف موردنظر دست پیدا کنیم. نکته حائز اهمیت در نوشتن سوالات مهم آن است که باید دقت نمائیم در حد ضرورت سوالات را مطرح نماییم .

فرضیه  (Hypothesis)

قدرت تصور در انسان یکی از ویژگی های مهم می باشد این قدرت به فرد امکان می دهد تا در مورد موضوعات مختلف بیاندیشد، حدس بزند، تصویر ذهنی ایجاد کند و راه حل های  مختلف پیشنهاد کند.

بدیهی است در مورد تحقیقات تجربی و تحلیلی که معمولا حول یک سوال مشخص و رسیدن به پاسخ آن انجام می شود. فرضیه ما هم در همان مسیر و در پاسخ به سوال تحقیق تدوین خواهد شد.  در تحقیق به روش علمی که حول محور یک مسئله یا مشکل صورت می پذیرد، از این قدرت تصور و حدس ذهنی برای تدوین یک یا چند فرضیه برای نتیجه تحقیق استفاده می شود. از این رو می توان فرضیه تحقیق را یک حدس عالمانه، منطقی، متکی به دلایل و یافته های علمی دانست که رابطه بین متغیرها را بیان می کند و بوسیله   جمع آوری حقایقی که منجر به قبولی یا رد آن فرضیه می شود مورد آزمایش قرار می گیرد. (حدس و گمانی است که در ذهن محقق در باره رابطه احتمالی علت و معلولی (علی )بین دو یا چند متغیر بوجود می‌آید).

ارائه دهنده فرضیه باید احاطه وسیعی نسبت به موضوع مورد مطالعه داشته باشد و تجاربی در آن زمینه داشته باشد بعنوان مثال ارائه فرضیه درباره پدیده‌ای مثال بزهکاری نوجوانان شهری یا تغییرات خانواده مستلزم صاحب نظر بودن و داشتن تجارب کافی در زمینه مطالعات اجتماعی خاصه مطالعات اجتماعی خاصه مطالعات جامع شناسی شهری و خانوادگی است. البته افراد غیر متخصص نیز ممکن است در این زمینه‌ها به طرح فرضیاتی بپردازند ولی بدلیل عدم احاطه آنها بر موضوع این امکان وجود دارد که فرضیات آنان حتی قبل از قرار گرفتن در بوته آزمایش با انجام یک "زمینه سنجی" محدود و باطل گردد.

ارائه فرضیه می‌باید با تکیه بر منابع و مآخذی صورت گیرد که عبارتند از:

تجارت شخصی و اطلاعات 2- تحقیقات انجام شده قبل3- اطلاعات و آگاهی های تئوریک

آزمون علمی رابطه بین متغیر ها زمانی امکان پذیر است که این رابطه به صورت یک فرضیه مطرح شده باشد.

نکته با اهمیت  در اینجا آن است که محقق باید دقت نماید که در جریان انجام تحقیق ، او صرفا" قصد آزمایش فرضیه را دارد نه اثبات آن ، البته چنانچه در پایان تحقیق ، نتایج ، حاکی از اثبات فرضیه او بود می تواند آن موضوع به شکل یک بحث علمی مورد عنایت قرار دهد.

محقق برای تهیه فرضیه مناسب تحقیق عمدتا از منابع علمی در اختیار خود کمک خواهد گرفت. یافته های علمی قبلی که در زمینه موضوع تحقیق انجام گرفته است یکی از منابع اصلی برای تهیه فرضیه است. همچنین تجربیات شخصی فرد محقق می تواند نقش مهمی را در این زمینه ایفا نماید.

بیان یک فرضیه ممکن است به شکلی مثبت انجام شود که در آن رابطه بین دو یا چند متغیر یا تفاوت بین آنها بصورت احتمالی وبه شکل خبری مثبت بیان می شود.

گاهی در فرضیه  منکر وجود رابطه بین متغیرها شده و آنرا به شکل جمله خبری منفی بیان می نمایند.

ملاکهای مختلفی برای یک فرضیه خوب برشمرده اند که مهمترین آنها عبارتند از:

روشن ، معین و مشخص // داشتن حدود مشخص ،کوتاه و مختصر (رابطه 2 متغیر را تعیین کند)

قابلیت اندازه گیری داشتن // قابل فهم بودن (تعریف مناسب و خوب)

بیان بر اساس تئوری ها و نظریه های موجود// مرتبط بودن با عنوان تحقیق

انواع فرضیه

فرضیه ساده: رابطه بین یک متغیر مستقل را با یک متغیر وابسته بیان می کند.

مثال: ................................ .

فرضیه مرکب : رابطه بین  دو یا چند متغیر مستقل را با دو یا چند وابسته بیان می کند.

مثال: .............................. .

فرضیه دو دامنه ( بدون جهت): که تفاوت بین متغیر ها را بدون  جهت آن بیان می کند.

مثال:.................................. .

فرضیه یک دامنه( جهت دار) : که تفاوت بین متغیر ها را همراه با جهت آن بیان می کند.

مثال:................................ .

فرضیه تحقیق : محقق رابطه بین متغیر های مطالعه را در قالب فرضیه تحقیق بیان می کند.

مثال: .................................. .

فرضیه آماری: برای این که محقق بتواند فرضیه تحقیق را قبول یا رد کند ناچار است از روش های آماری استفاده کند، ولی روش های آماری را نمی توان به طور مستقیم در رابطه با فرضیه تحقیق استفاده کرد، بنابراین محقق فرضیه دیگری را که فرضیه آماری نامیده می شود مطرح می کند. این فرضیه معتقد است بین متغیر ها تفاوتی وجود ندارد و به عبارتی تفاوت صفر است به همین دلیل فرضیه آماری را فرضیه صفر[1] هم می نامند.

مثال: ......................................................................  .

محقق با کاربرد روش های آماری ، فرضیه آماری را  رد می کند. اگر فرضیه آماری رد شد فرضیه تحقیق را به جای آن قبول می کند.

در طرح تحقیق صرفا نیاز به نگارش " فرضیه تحقیق " وجود دارد وبه " فرضیه آماری خنثی یا صفر" که در آن هرگونه تفاوت یا تغییری رد می شود نداریم. در حالیکه در" فرضیه تحقیق " پیش بینی و جهت گیری محقق نشان داده می شود.

لازم است وقت نمایش که مطالعات تحلیلی و تجربی به طور اصولی نیازمند به داشتن فرضیه هستند و این یک الزام منطقی است لیکن در مطالعاتی که صرفا به صورت توصیفی انجام می شوند نیازی بداشتن فرضیه نیست بلکه در این گونه موارد از سوالات مهم برای تدوین آنچه باید مورد اندازه گیری قرار گیرد استفاده می نمائیم.

فرضیه تحقیق  (H1)توسط متخصص آمار به فرضیه آماری تبدیل می شود.(Ho)  

آزمون فرضیه

تصمیم گیری برای قبول یا رد فرضیه را آزمون فرضیه می گویند که پس از انجام تحقیق بر اساس معیارها و ضوابط قضاوت می شود که آیا فرضیه شما درست بوده است یا خیر.

به عبارتی فرآیند استفاده از روش های علمی برای انتخاب یکی از دو فرضیه آماری یا تحقیق را آزمون فرضیه می نامند.

آزمون های آماری قادرند احتمال یک رابطه مشاهده شده در مطالعه را که می تواند به علت شانس باشد تخمین بزنند.

متغیرها   (Variable)

تعریف مفاهیم:

محقق برای تبیین و تشریح موضوع مورد مطالعه و تعیین متغیرهایی که مربوط به موضوع مورد تحقیق می‌گردد بایستی مفاهیم موجود در طرح تحقیق خود را یکایک تعریف نموده تا مفاهیم از یکدیگر باز شناخته شوند و پرسشگران و سایر کسانی که محقق را یاری می‌دهند با آگاهی و تسلط کامل به جزئیات موضوع بکار تحقیق بپردازند . در تعریف مفاهیم اصطلاحات و واژه‌های بکار رفته در طرح باید مشخصاً و دقیقاً تعریف شوند.

تعریف متغیر :

متغیر مشخصه یک عنصر، پدیده ، موجود زنده و یا هر چیزی است که قابلیت تغییر داشته و می تواند مقادیر مختلفی را بپذیرد. به عبارت دیگر  عواملی هستند که مقادیر مختلفی را اختیار کرده و قابل اندازه گیری می باشند. مانند :  سن و جنس و شغل که از یک فرد به فرد دیگر تغییر می کند.( سرطان ریه یک متغیر است زیرا همه اشخاص واجد این بیماری نیستند)

از تصمیم های عمده در طراحی هر مطالعه  این است که چه متغیرهایی اندازه گیری خواهند شد.

متغیر ها از کجا به دست می آیند؟ ...............................

متغیر را براساس عوامل مختلف به گونه های متفاوتی تقسیم بندی می نماید:

متغیر مستقل(Independent) :  متغیری است که محقق تاثیر آن را بر سایر متغیرها مورد سنجش قرار می دهد.

متغیر مستقل دستکاری می شود تا اثرات آن  در بروز مشکل شناسایی شود.

بررسی رابطه مصرف نمک  با فشار خون دوران بارداری ( متغیر مستقل .................  است).

متغیر وابسته(Dependent): متغیری است که متغیر مستقل بر روی آن اثر می کنند.

بررسی تاثیرطولانی مدت استامینوفن بر کارکرد کبد ( متغیر وابسته ................  است)

متغیر زمینه ای (جمعیت شناسی یا دموگرافیک) : در مطالعات بر روی جوامع انسانی برخی متغیرهای وابسته به جمعیت حضور دارند که سنجش آنها به نحوی مورد استفاده ما خواهد بود. این متغیرها خصوصیات جامعه مورد مطالعه را به نحوه مطلوبی توصیف می کنند.

متغیر مداخله گر[2] یا مخدوش کننده[3] :  متغیری است که بر روی رابطه علت معلولی بین دو یا چند متغیر تاثیر می گذارد و باعث قوی یا ضعیف شدن رابطه بین متغیرها از حد واقعی آنها می شود.

بررسی رابطه سیگار با سرطان مری ( متغیرهای مداخله گر .............................................  هستند)

چگونه تاثیر متغیر های مداخله گر  را تدبیر کنیم؟

الف) نادیده گرفتن:  نتایج تحقیق تحت الشعاع قرار می گیرد.( این تحقیق انجام نشود بهتر است)

ب) از مطالعه خارج کردن [4]:  متغیرهای مداخله گر شناسایی شده و حذف می شوند. ( پیدا کردن نمونه مشکل و اعتبار خارجی کاهش می یابد)

ج) مشابه سازی : بهترین روش است . تاثیر مداخله گر را کنترل می کنیم.

متغیر زمینه ای [5]: جز خصوصیات نمونه ها هستند. سن - جنس - تاهل

اما شکل دیگر بر اساس خصوصیات متغیر تقسیم بندی صورت می گیرد:

متغیر کمی:  متغیری است که با عدد نمایش داده می شود. بدیهی است این متغیر همچون تقسیم بندی معمول در اعداد به دو دسته متغیر گسسته و پیوسته تقسیم خواهد شد که متغیر پیوسته مقادیر کسری را هم می پذیرد ولی گسسته این امکان را ندارد.

متغیر کیفی:  متغیری است که کیفیت صفات با آن معرفی می شود. جنس - وضعیت تاهل

متغیر مرکب: متغیری که از ترکیب دو یا چند متغیر به وجود می آید . ( وضعیت اقتصادی . کلاس اجتماعی)

در همین جاست که تعریف متغیر آنهم به شکل علمی یا کاربردی ضرورت پیدا می کند. تعریف علمی باید بر اساس ملاک هایی صورت بگیرد که مهمترین آنها عبارتند از:

قابلیت انجام داشته باشند

دقیق و مشخص و غیر قابل تفسیر باشند . ( متغیر وزن نوزاد را با متغیر بیماری شدید ریوی از نظر دقت مقایسه کنید)

قابلیت اندازه گیری داشته باشند .( امکان اندازه گیری متغیر در دسترس باشد)

تعریف متغیرها

در تعریف متغیرها با دو گونه از تعریف روبرو هستیم. تعاریف نظری عمدتا از لغت نامه ها دائره المعارف ها کتاب های مرجع و کتب درسی و... اقتباس می شود و تنها عنصر مورد نظر را تعریف نظری یا تئوری می نماید. به عبارت دیگر تعریف یک مفهوم بوسیله مفاهیم دیگر که معمولا از مطالعات و نظریه های موجود نشات می گیرد و با بیانی علمی ارائه می شود.بدیهی است در هنگام تعریف ذکر منبع مورد استفاده ضرورتی اجتناب ناپذیر است. اما در تعاریف عملی که به طور مشخص بر عهده محقق قرار دارد محقق آنچه را که از این عنصر در این تحقیق خاص مد نظر دارد بیان می کند. به بیان دیگر محقق به مشخص ساختن و تعریف نمودن آن متغیر و تعین کردن عملیات و معیارهای تجربی که برای اندازه گیری و سنجش آن لازم است می پردازد. 

مقیاس سنجش متغیر ها  (Scales)

یکی از ویژگیهای متغیر قابلیت اندازه گیری آن است. چنانچه از وزن به عنوان یک متغیر نام ببریم بهترین راه اندازه گیری آن بر اساس کیلوگرم یا گرم می باشد . اما در مورد رضایت بیماران از نحوه ارائه خدمات یا میزان شنوائی یا ناتوانی از چه ملاکهایی باید استفاده کرد. برای اندازه گیری یک عنصر نیاز به مقیاس اندازه گیری وجود دارد. مقیاس اندازه گیری کمک می کند تا شما امکانی را برای اندازه گیری یک متغیر تعریف نمایید.

برای سنجش متغیر ها باید مقیاس های مناسبی انتخاب کنیم:

مقیاس سنجش کیفی : این سنجش ذهنی است و واحد ندارد. به طور مستقیم قابل اندازه گیری نیست.

گروه های خونی- جنس- رضایت شغلی - شخصیت- میزان هوش - وضعیت تاهل

متغیر کیفی دو نوع است :

کیفی اسمی[6]: این مقیاس شامل  یک یا جند گروه با طبقه است که از نظر کیفی با هم متفاوتند اما بین گروهها هیچگونه ارجحیتی وجود ندارد. ممکن است برای هر گروه یا طبقه شماره ای در نظر گرفته شود که ارزش ندارد بلکه جنبه" کد" یا شناسائی دارند. واحد اندازه گیری ندارد و شامل داشتن و یا نداشتن یک خصوصیت است .( ایرانی  یا غیر ایرانی )

کیفی رتبه ای[7]: این مقیاس نسبت به مقیاس اسمی خصوصیت اضافه ای دارد که در بین گروهها از نظر متغیر مورد نظر برتری وجود دارد اما این برتری قابل سنجش و مقایسه با سایر گروهها نیست . گروهها هم یکسان نیستند. گروهها نسبت به هم روی پله های یک نردبان قرار گرفته اند.    واحد اندازه گیری ندارد . رتبه فرد و یا شیء را بیان می کند. ( بیماری شدید، متوسط، خفیف)

مقیاس سنجش کمی: این نوع مقیاس قابل درک و قابل فهم برای همه است   و دو نوع می باشد:

متغیر کمی فاصله ای[8]: واحد مشخصی برای اندازه گیری دارد.  فاصله بین طبقات مساوی است .صفر واقعی ندارد. مانند درجه حرارت (صفر قراردادی است و به معنی فقدان نیست)

متغیر کمی نسبتی[9] : دارای واحد مشخص و تعریف شده ای می باشد. و دارای صفر ذاتی می باشد. می توان بین مقادیر نسبت برقرار کرد. ( درآمد فردی 3 برابر دیگری است)

نکته مهم آنکه قدرت و برتری مقیاس های فوق بتدریج از مقیاس اسمی به مقیاس نسبی افزایش می یابد و شما باید همیشه از قویترین مقیاس برای سنجش استفاده نمایید. (متغیرکمی پیوسته دقیق ترین نوع متغیر است)

مقیاس های مدرج

مقیاس مدرج رتبه ای[10]  : فهرستی مرتب شده از طیف یک متغیر ارائه می شود و به هر یک از رتبه ها یک نمره عددی داده می شود. ( بیش تر در مشاهدات)

مقیاس لیکرت [11] : مقیاس لیکرت برای سنجش نگرش یا نقطه نظرات افراد ابداع شده است.  شامل 5 پاسخ است. عدد یک به منفی ترین پاسخ و عدد 5 به مثبت ترین پاسخ تعلق می گیرد.

مثال: انجام یک تحقیق علمی نیاز به آموزش های رسمی دارد.

به شدت موافقم       موافقم           نظری ندارم          مخالفم         به شدت مخالفم

مقیاس قیاسی بصری [12] :  از شرکت کننده خواسته می شود روی یک خط (10 سانتی متر) که طیف از یک انتها تا انتهای دیگری را نشان می دهد  علامت بزند.

بدون درد  --------------------*--------------------------------------------------------  درد شدید

روش های جمع آوری اطلاعات

اصلی ترین روش ها برای جمع آوری داده ها به شرح زیر است:

استفاده از اطلاعات و مدارک موجود

در برخی تحقیقات  اطلاعاتی که باید به عنوان داده مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرند از پیش آماده هستند. بدین صورت که محقق بدنبال اطلاعات جدید نیست بلکه می تواند نسبت به جمع آوری اطلاعاتی که از قبل تهیه شده اند و در پرونده های ( درمانگاهی  بیمارستانی ثبت احوال، دانشجویی ،دانش آموزی و مراجعین به مراکز مختلف شهرداری ها و... ) موجود است  اقدام کند.

مزایا: به واسطه موجود بودن اطلاعات  ارزان است. در وقت صرفه جویی می شود. مهمترین مزیت آن  امکان ارزیابی روند موضوع مورد بررسی در گذشته است که در مطالعات گذشته نگر بسیار حائز اهمیت است.

معایب: ناقص بودن و دردسترس نبودن اطلاعات از اشکالات عمده این روش است. گاهی ملاحظات اخلاقی مانع از دستیابی به اطلاعات مورد نظر می باشد. قدیمی و کهنه بودن اطلاعات هم ممکن است در برخی موارد مطرح باشد.

مشاهده

از روش های جمع آوری اطلاعات است که در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشیا و پدیده ها با استفاده از ویژگی های گوناگون آنها ملاحظه و ثبت می گردد. منظور از مشاهده ثبت دقیق تمام جوانب بروز حادثه ویژه یا رفتار و گفتار فرد یا  افراد از راه حواس و یا سایر راه های ادراکی ( کمک گرفتن از ابزار خاص ) می باشد.

مشاهده منظم در تحقیق ضروری است بنابراین مشاهده باید:

به هدف تحقیق مربوط باشد .

برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنظیم شده باشد.

به طور دقیق و منظم ثبت شود .

میزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسی باشد .

مشاهده به دو صورت مشارکتی و غیر مشارکتی انجام می شود. که در مشاهده مشارکتی  شخص مشاهده کننده در موضوع مشاهده شرکت دارد و در همان حالت مشاهده صورت می گیرد. در مشاهده غیر مشارکتی مشاهده گر پدیده مورد مشاهده را بدون آن که خود دخالتی در آن داشته باشد ملاحظه می کند  که این روش خود به دو صورت انجام می شود. در روش اول مشاهده گر پدیده ها را به صورت آشکار ثبت می کند و در نوع دوم مشاهده گر به صورت مخفیانه مورد مشاهده را ملاحظه و به ثبت آن می پردازد.

مشاهده ممکن است در هنگام تهیه طرح اولیه تحقیق نیز صورت پذیرد که بدان مشاهده مقدماتی گفته می شود  مشاهده ممکن است  منبع اصلی جمع آوری اطلاعات باشد و گاهی نیز برای تکمیل یا اصلاح اطلاعاتی که از روش های دیگر بدست آمده است استفاده شود. مشاهده ممکن است در مورد اشیا صورت بگیرد .

مزایا: امکان بررسی جزئیات موضوع وجود دارد. می توان صحت اطلاعات جمع آوری شده را با وسائل دیگر آزمایش کرد .برای جمع آوری اطلاعات زمینه ای مناسب است. در زمان کوتاه اطلاعات زیادی بدست می آید و اعتبار علمی اطلاعات بالاست.

معایب: حضور مشاهده گر می تواند بر روند فعالیت مورد مشاهده تاثیر گذار باشد. تمایلات شخصی مشاهده گر و میزان توانائی او در مشاهده و ثبت دقیق فعالیت مورد مشاهده ممکن است تاثیر گذار باشد. عوامل محیطی بر نوع و روش گرد آوری اطلاعات موثر است. استاندارد کردن و طبقه بندی اطلاعات مشکل است ( بویژه در ثبت رفتار انسانی ) .مشکلات اخلاقی در مشاهده اعمال شخصی وجود دارد. برای نمونه های زیاد  وقت گیر و پر هزینه است.


 

مصاحبه 

مصاحبه یکی از روش های جمع آوری اطلاعات است که در آن به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان پرسش می شود. نکته مهم آن است که سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است. آنچه مصاحبه را به صورت های مختلف طبقه بندی می کند میزان انعطاف پذیری آن و یا نحوه اجرای آن است. مصاحبه را یکی ازروش هایی دانسته اند که امکان دریافت پاسخ در آن بیش از روش های دیگر است، زیرا در هنگام مصاحبه امکان تحریک آزمودنی برای دادن پاسخ وجود دارد و نیز می توان در صورت ابهام با توضیح موضوع راروشن ساخت.

مهمترین انواع مصاحبه به شرح زیر عنوان شده اند:                            

مصاحبه  انعطاف پذیر یا آزاد :  در این نوع چارچوب وحدود پرسش  برای مصاحبه گر مشخص است ولی زمان و توالی پرسش به سلیقه مصاحبه گر بستکی دارد. دراین حالت رفتار آزمودنی طبیعی تر است و اطلاعات واقعی تری بدست می آید. مصاحبه گر می تواند سوالات اضافی نیز طرح کند. این روش برای  تحقیق هایی با مقیاس کوچک ‏، مطالعات کیفی و یا مصاحبه با اشخاص و گروههایی که اطلاعات اصلی از آنها بدست می آید ، مناسب است. هدف در این گونه مصاحبه ها جمع آوری اطلاعات عمیق و کیفی است.

مصاحبه با انعطاف پذیری متوسط یا منظم : در این نوع مصاحبه ، مصاحبه گر از پرسشنامه ای با پرسش های مشخص و با توالی ثابت استفاده می کند  ، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند. تلاش می شود شرایط برای همه یکنواخت نگه داشته شود.هدف در این جا جمع آوری اطلاعات کمی و سطحی است.

مصاحبه با انعطاف ناپذیریا پرسشنامه همراه با مصاحبه :  مصاحبه گر از پرسش نامه ای با پرسش های  مشخص و با توالی استاندارد استفاده می کند. پاسخها ثابت و از قبل پیش بینی و طبقه بندی شده اند  و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. این روش در مطالعات بزرگ و زمانی که پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بکار می رود. 

نکات مهم در موردانجام مصاحبه

تکلم با زبان شخص مصاحبه شونده

آشنائی مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندی و ارزش گذاری پاسخ ها

دخالت ندادن تمایلات شخصی مصاحبه گر

ایجاد شرایط یکسان برای همه

کسب اجاره درهنگام استفاده از دستگاه ضبط صدا

جلب اعتماد مصاحبه شونده

رعایت مقام وموقعیت اجتماعی افراد

بیان توضیحات کافی قبل از شروع مصاحبه

ارائه آموزش به مصاحبه گران پیش از انجام مصاحبه

مزایای مصاحبه

قابلیت استفاده برای کم یا بی سوادان و کودکان و بیماران

امکان روشن کردن مفهوم سوالات

در مقایسه با مشاهده بدست آمدن درصد بیشتری از پاسخ ها

معایب مصاحبه

وقت گیر و پرهزینه

در مقایسه با روش مشاهده ثبت وقایع ناقص تر است

طبقه بندی وتجزیه و تحلیل اطلاعات درهنگامی که سوالات باز هستند مشکل است

تورش مصاحبه گر و دخالت دادن نظرات شخصی

پرسشنامه

پرسشنامه شامل دسته ای از پرسش هاست که برطبق اصول خاصی تدوین گردیده است و به صورت کتبی به افراد ارائه می شود و پاسخگو بر اساس تشخیص خود جواب ها رادر آن می نویسد. هدف از ارائه پرسشنامه  کسب اطلاعات معین در مورد موضوعی مشخص است. بزرگ بودن گروه یا جامعه مورد مطالعه یکی از دلایل مهم برای استفاده از پرسشنامه است چه امکان مطالعه نمونه های بزرگ را فراهم می آورد. کیفیت تنظیم پرسشنامه دربدست آمدن اطلاعات صحیح و درست و قابل تعمیم بسیار با اهمیت است.

اجزا اصلی پرسشنامه: 

شناسنامه : در این قسمت اطلاعاتی مانند : نام محقق و عنوان طرح مطرح می شود  وضمن جلب اعتماد در مورد محرمانه ماندن اطلاعات اطمینان داده می شود.

بدنه : متغیر ها در قالب سوالات مطرح می شوند.

کنترل : مشخصات و امضاء کنترل کننده  و تاریخ کنترل در پایان پرسشنامه ثبت می گردد.

طبقه بندی بر اساس ماهیت پرسشنامه :

پرسشنامه باز: در این نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستیم. در اینجا پاسخگو می تواند بدون محدودیت هرپاسخی را که مد نظرش باشد در مورد آن پرسش بنویسد و یا در آن زمینه توضیح دهد. در اینگونه سوالات ، اطلاعات دقیق تر، کامل تر و دارای ارزش بیشتر هستند ولی طبقه بندی و نتیجه گیری از آنها مشکل تر و به تجربه زیاد نیازمند است.

پرسشنامه بسته :   پرسش های بسته در این نوع پرسشنامه ارائه می شود. برای هر پرسش تعدادی گزینه و پاسخ انتخاب شده است که فرد پاسخ دهنده باید یکی از آنها رابه عنوان پاسخ بگزیند.هریک از پاسخ ها به گونه ای تنظیم شده است که در عین منطقی بودن برای آن سوال از پاسخ مربوط به دیگر سوالات مجزاست. در اینجا پاسخ ها را می توان به سرعت نوشت و تجزیه و تحلیل و طبقه بندی پاسخ ها نیز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و کاملی پرسش نامه باز نیست.

طبقه بندی بر اساس نحوه اجرا

پرسشنامه همراه با مصاحبه :  این پرسشنامه همان مصاحبه انعطاف ناپذیر است که به صورت حضوری پرسش ها از افراد پرسیده می شود و پاسخ ها را پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد می کند.

پرسشنامه خود ایفا : پرسشنامه در اختیار فرد یا گروه قرار می گیرد و فرد به تنهایی و یا به صورت گروهی به پرسش ها پاسخ می دهند پرسشنامه پستی :  پرسشنامه برای افراد از طریق پست ارسال می شود . فرد پس از تکمیل آن را برای محقق عودت می دهد.

پرسشنامه الکترونیک :  در این نوع از پرسشنامه که به تازگی موارد استفاده از آن گسترش یافته است ، محقق با استفاده از شبکه های اطلاع رسانی و اینترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الکترونیک برای افراد می کند و افراد پاسخ ها را در همان پرسشنامه وارد و با پست الکترونیک برای محقق باز می گردانند.در برخی موارد ممکن است افراد نسخه ای از پرسشنامه را چاپ کرده و بعد از پاسخگوئی به شکل پستی باز گردانند.

نکات مهم در طراحی پرسشنامه

ابتدا برنامه تحلیل داد ه ها را تهیه کنید.

داشتن یک مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتدای پرسشنامه

از متغیر ها به عنوان نقطه آغاز شروع کنید.

هر سوال ، هر بار تنها یک نکته را مطرح کند.

سوالاتی را به منظور کنترل پاسخ هایی که به پرسش های حساس قبلی داده شده طرح نمایید. ( تکرار بعضی از سوالات حساس در قسمت های مختلف )

وجود پرسش های کوتاه،  قابل فهم و خالی از ابهام

خودداری از پرسش های طولانی ، وقت گیر و دوپهلو

خودداری از واژه ها و لغات نامانوس و نامفهوم

طراحی پرسشنامه زیبا و دوراز کلمات زشت و زننده و تا جای ممکن دوستانه

محدود بودن پرسش های زمینه ای

قرار دادن پرسش های حساس و مهم در پایان پرسش نامه

استفاده از پرسش های باز و بسته به همراه هم

قرار دادن تمام پاسخ های ممکن برای پرسش های بسته

مطمئن شوید که در نهایت از تمام سوالاتی که در پرسشنامه گنجانده اید استفاده می شود.

تعیین روایی و پایایی پرسشنامه قبل از شروع کار ( پیش آزمون   (pilot study

برای تکمیل   پرسشنامه به بیش از نیم ساعت وقت نیاز نباشد.

مزایای پرسشنامه

عدم نیاز به شخص مصاحبه کننده ، بنابراین عدم تاثیر وجود چنین شخصی

ساده و ارزان   /   سادگی طبقه بندی و تجزیه و تحلیل /  دقت بشتر پاسخ ها بواسطه محرمانه ماندن افراد

امکان انجام مطالعات بزرگ /  یکسان بودن شرایط در زمان تکمیل

معایب پرسشنامه

عدم قابلیت استفاده برای بی سوادان /   درک نکردن مفهوم سوال /  امکان  ارائه تصویر کاذب توسط فرد از خود

کاهش درصد پاسخ های رسیده در پرسشنامه پستی

خصوصیات یک پرسش

اعتبار صوری : بدین معنا که سوال قادر به اندازه گیری موضوع مورد پرسش باشد .به تعبیر دیگر مقیاس اندازه گیری متغیرتحت مطالعه باشد.

انتظار دانستن پاسخ : باید سوال طوری طرح شود که انتظار داشته باشیم پاسخگو ،‌جواب آن را بداند.

روشن و صریح : سوال باید بدون ابهام باشد و تنها به یک مطلب اشاره کند.

بی آزار : به مسائل خصوصی افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلی خود آنها.

منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصی ننماید و آزمودنی را به موضع خاصی نکشاند.

روایی و پایایی

ابزاری که برای جمع آوری داده ها مورد استفاده قرار می گیرد درمرحله نخست باید از روایی (اعتبار) برخوردار باشند و درمرحله دوم باید پایایی ( اعتماد ) داشته باشند .

روائی بدین معناست که روش یا ابزار به کار رفته تا چه حدی قادر است خصوصیت مورد نظر را درست اندازه گیری کند .

پایایی قابلیت تکرار روش یا ابزار اندازه گیری است . اگر روشی از پایایی برخوردار نباشد ، داده های گردآوری شده روایی ( اعتبار ) نیز نخواهند داشت  .


 

[1]  Null hypothesis

[2]   Intervening variable

[3]  Confounding variable

[4]  Exclude

[5]  Background variable

[6] Nominal

[7] Ordinal

[8] Interval

[9] Ratio

[10]   Rating scale

[11]  Likert scale

[12]  Visual analog scale

  
نویسنده : یداله جنتی ; ساعت ٤:٤٤ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٦ بهمن ۱۳۸٦